پنجره­ای به بیشه­ی اشاره

یافته ها و نگاه ها

156 صفحه

چاپ اول: 1385، 2006

نشر باران؛ سوئد

 

پنجره­ای به بیشه­ی اشاره مجموعه­ای است از هشت جستار در مورد جهانِ ادبیات فارسی ؛ گذری از پناه به دیوانه­گی­ی عارفانه تا تحسینِ کنکاش­های عاقلانه؛ از جان تا تن؛ از او تا من.

خواب یک دست که از معرکه بربایدت نیم­نگاهی است به مفهومِ دیوانه­گی در جهانِ انسان ایرانی؛ گزارشی از مفهومِ دیوانه­گی در چهار دوران تاریخی؛ گزارشی از مفهومِ دیوانه­گی در عرفان ایرانی، مفهوم دیوانه­گی در ادبیاتِ دورانِ مشروطیت، مفهوم دیوانه­گی در ادبیاتِ سال­های پس از کودتای 28 مردادماه سال 1332، مفهوم دیوانه­گی در رمان پس از انقلاب اسلامی؛ گزارشی از مفهوم دیوانه­گی در تاریخ جنون میشل فوکو، حی­بن یقظان ابن سینا، اشعار مولانا جلال­الدین محمد بلخی، سیاحت­نامة ابراهیم بیک زین­العابدین مراغه­ای، اشعار نصرت رحمانی، آزاده خانم و نویسنده­اش رضا براهنی. خواب یک دست که از معرکه بربایدت تلاشی است در راه نگاه به مفهوم دیوانه­گی در آینه­ی صداهای مسلطِ زمانه.

زیرِ گذر تیغ و تَن نگاهی است به حضور لات­ها در جسدهای شیشه­ای ­ی مسعود کیمیایی، تهران شهر بی­آسمانِ امیرحسن چهل­تن، کابوسِ سیامک گلشیری، بی­بی شهرزاد شیوا ارسطویی؛ نگاهی به جاپای فرهنگ پهلوانی در آیین مهر، حماسه­ی ایرانی، حماسه­ی اسلامی، خانه­ی سمک عیار، منش پوریای ولی؛ نگاهی به زورخانه­ی شعبان جعفری، تکیه­ی طیب حاج­رضایی؛ نگاهی به استحاله­ی پهلوانان به لات­ها. زیر گذر تیغ و تَن تلاشی است در راه یافتِ ریشه­ی لات­های چهار رمان در تکه­تکه­ی یک تاریخ.

خواب سپید در قاب سیا نیم­نگاهی است به هفت شعر عینی- مصورِ دوربین قدیمی و اشعار دیگرِ عباس صفاری؛ نیم­نگاهی به نگاه نظریه­پردازان گوناگون به استعاره؛ نیم­نگاهی به انواعِ صور خیال؛ خوانش هفت شعر در حضور تابلویی از نقاشی­ی­ چینی. خواب سپید در قاب سیاه تلاشی است در جهت احضار انواع دیگر هنری در «نقد ادبی».

پنجره­ای به بیشه­ی اشاره حاشیه­ای است بر چاه بابلِ رضا قاسمی؛ پنجره­ای به اشاره­های روان­کاوانه، هستی­شناسانه، تاریخی، سیاسی؛ پنجره­ای به سنت­ سنگ­سار، تنهایی­ی مدرنیته، گناه انسان، دست تمنای مردانه، تاریکی­ی پناه زنانه، نور عارفانه، وسوسه­ی ناگزیر، فاشیسم مکرر؛ پنجره­ای به خاطره­ها، زندان­ها، شکنجه­ها، کتاب­ها. پنجره­ای به بیشه­ی اشاره تلاشی است در راه یافتِ سایه­ی اشاره در حادثه و سخن.

سنگینی­ی حجابِ بی­معنایی گذری است از جهانِ سیزده داستانِ حسین نوش­آذر؛ گذری از زخم روان، زخمِ جهان، زخمِ زمان بر تنِ مردان و زنانی که در هیچ دستی درمان نمی­جویند. سنگینی­ی حجاب بی­معنایی تلاشی است در راه فهمِ زخمِ بی­پناهانی که نه در سخن جهانِ سنت سامان می­بینند؛ نه در سخنِ جهان مدرن مصداق.

دست­های خسته­ی نویسنده­گان خراب کافه­ها نیم­نگاهی است به حضور متنِ تاریخیِ در کافه رنسانسِ ساسانِ قهرمان و اتفاق آنطور که نوشته می­شود می­افتدِ ایرج رحمانی؛ نیم­نگاهی به نظریه­هایی که به شباهت­ها و تفاوت­های متنِ تاریخی و متنِ قصه­ای اشاره می­کنند؛ نیم­نگاهی به غربتِ زنان و مردان در برابر یک­دیگر، غربتِ زنان و مردان در برابر قدرت­های سیاسی؛ غربت تبعیدیان از سرزمینِ زادگاه؛ غربتِ انسان در جهان. دست­های خسته­ی نویسنده­گان خراب کافه­ها تلاشی است در راه تصویرِ غربت مشترکِ مشتریان دو کافه­ی دو رمان.

پرده­ی رویای سلطنتِ انسان مقایسه­ای است میانِ مقدمه­ای بر رستم و اسفندیارِ شاهرخ مسکوب و دیباچه­ی نوین شاهنامه ­ی بهرام بیضایی از زاویه­ی نوعِ تدوین؛ نگاهی به نوعِ تدوینِ فصل­های مقدمه­ای بر رستم و اسفندیار و دیباچه­ی نوین شاهنامه در آینه­ی ارمغان مورِ شاهرخ مسکوب. نویسش تکه­هایی از سه فصلِ مقدمه­ای بر رستم و اسفندیار در قامتِ تکه­ای از دو نمای یک فیلم­نامه؛ نویسشِ تکه­هایی از دو نمای دیباچه­ی نوین شاهنامه در قامتِ تکه­ای از فصلِ یک کتاب؛ تلاشی در جهت تشخیصِ تفاوت دو نوع نگاه به شاهنامه . پرده­ی رویای سلطنتِ انسان تلاشی است در جهتِ احضارِ انواع دیگر ادبی در «نقدِ ادبی».

یاد کودک دور در ترافیک تجدد نگاهی است به هشت رمانِ زنانه­ی فارسی؛ جست­وجوی عناصر مشترکِ دو گروه رمانِ زنانه­ی فارسی؛ جست­وجوی سیمای مرد آرمانی، تن­کامه­گی، جانِ عارفانه. یاد کودک دور در ترافیک تجدد تلاشی است برای تصویر پنجره­هایی که در مقابل رمان زنانه­ی فارسی بر دیوار اند